Nerwica a ból brzucha i pleców

Wiele osób z zaburzeniami lękowymi trafia najpierw nie do psychiatry, lecz do internisty czy ortopedy, bo ich lęk mówi językiem ciała. Ściska w brzuchu, coś boli w krzyżu, plecy są sztywne od rana. Badania nie wykazują żadnej choroby, a mimo to dolegliwość jest prawdziwa i wraca. Poniżej tłumaczymy, skąd bierze się napięciowy ból brzucha i pleców, jak go rozpoznać i kiedy nie wolno zrzucać go na nerwy.

Dlaczego lęk odzywa się bólem w ciele

Lęk to nie tylko stan umysłu. To reakcja całego organizmu, dawny mechanizm przygotowujący ciało do walki lub ucieczki. Pobudza się układ współczulny, rośnie stężenie adrenaliny i kortyzolu, przyspiesza serce, a mięśnie napinają się w gotowości do działania. W krótkim, realnym zagrożeniu to pomaga. Problem zaczyna się wtedy, gdy lęk jest przewlekły, a ciało tkwi w tej gotowości godzinami i dniami. Napięte, niedotlenione mięśnie zaczynają boleć, a układ nerwowy uczy się coraz mocniej odczytywać drobne wrażenia z wnętrza ciała. Tak powstają objawy somatyczne, czyli lęk odczuwany fizycznie. Ból brzucha i pleców należy do najczęstszych, bo to okolice szczególnie bogate w mięśnie i zakończenia nerwowe.

Mechanizm napięcia mięśniowego przy nerwicy

To napięcie mięśni jest głównym ogniwem łączącym lęk z bólem. Działa kilkoma drogami naraz.

• Stałe napięcie mięśni tułowia. W lęku mięśnie przykręgosłupowe, karku, obręczy barkowej i powłok brzucha są nieustannie spięte. Utrzymywane godzinami napięcie daje tępy, ciągnący ból pleców oraz uczucie ucisku w brzuchu.
• Płytki, przyspieszony oddech. Podczas napięcia oddycha się górną częścią klatki zamiast przeponą. Męczy to mięśnie oddechowe, usztywnia odcinek piersiowy kręgosłupa i sprzyja połykaniu powietrza.
• Oś mózg-jelito. Stres bezpośrednio zmienia pracę przewodu pokarmowego. Jelita kurczą się nierówno, gromadzi się gaz, pojawiają się skurcze, wzdęcie i ból brzucha, często wędrujący.
• Nadwrażliwość trzewna i mięśniowa. Lęk wzmacnia odbiór bodźców z ciała. Napięcie i ruchy jelit, które normalnie byłyby niezauważalne, mózg odczytuje jako ból.
• Ochronna, przygarbiona postawa. Osoby w przewlekłym napięciu często kulą się i garbią, co dodatkowo przeciąża kręgosłup i mięśnie grzbietu.

W efekcie ból jest realny, choć nie stoi za nim uszkodzenie narządu ani zmiana w kręgosłupie. To ten sam mechanizm, który opisujemy przy innych dolegliwościach lękowych, na przykład w tekście o bólu pod prawym żebrem.

Jak wygląda ból brzucha o podłożu lękowym

Napięciowy ból brzucha bywa różnorodny i właśnie ta zmienność jest dla niego charakterystyczna. Najczęściej opisuje się go jako ściskanie, ucisk lub skurcze w nadbrzuszu albo wokół pępka. Bywa uczucie ciężaru, rozpierania i wzdęcia, czasem z mdłościami czy nagłą potrzebą wypróżnienia. Objaw często nasila się przed stresującą sytuacją, na przykład przed wyjściem z domu, rozmową czy egzaminem, a odpuszcza, gdy napięcie mija. U części osób nakłada się na to zespół jelita drażliwego, w którym lęk i praca jelit napędzają się nawzajem. Ból nerwicowy zwykle nie ma wyraźnego związku z konkretnym pokarmem i nie budzi w nocy z głębokiego snu.

Jak wygląda ból pleców przy nerwicy

Napięciowy ból pleców najczęściej dotyczy karku, obręczy barkowej i odcinka piersiowego, ale schodzi też do krzyża. Bywa opisywany jako sztywność, pieczenie między łopatkami albo tępe, ciągnące napięcie wzdłuż kręgosłupa. Typowo jest gorszy rano po nieprzespanej, pełnej napięcia nocy oraz w dni z większym stresem, a łagodnieje po ruchu, ciepłym prysznicu i rozluźnieniu. W odróżnieniu od bólu z ucisku na nerw nie promieniuje wyraźnie do jednej nogi ani nie daje drętwienia stopy. Często towarzyszą mu inne objawy lęku, o których piszemy szerzej w tekście o objawach nerwicy.

Tabela ma charakter orientacyjny. O przyczynie bólu decyduje lekarz po badaniu.

Co pomaga na napięciowy ból brzucha i pleców

Skoro objaw napędza lęk i napięcie, to od tej strony najskuteczniej się go rozbraja. Doraźnie ulgę przynosi spokojny, wolny oddech prowadzony przeponą, rozluźnienie karku i barków, ciepło oraz regularny, umiarkowany ruch, który rozładowuje napięcie mięśni grzbietu. To jednak działanie objawowe. Trwała poprawa przychodzi zwykle wtedy, gdy leczy się samą przyczynę, czyli zaburzenie lękowe. Podstawą jest psychoterapia, najczęściej poznawczo-behawioralna, a w razie potrzeby lekarz dobiera leki. Gdy w obrazie dominują objawy somatyczne, takie jak właśnie ból brzucha i napięcie mięśni, rozważa się opipramol, który działa przeciwlękowo i sprawdza się w somatyzacji. Przy nasilonym, doraźnym napięciu bywa stosowana hydroksyzyna, a w przewlekłym, uogólnionym lęku pregabalina. Wybór należy do lekarza i zależy od tego, jak lęk się objawia oraz jakie są przeciwwskazania.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Do lekarza warto zgłosić się w dwóch sytuacjach. Pierwsza to wykluczenie przyczyn organicznych, gdy ból brzucha lub pleców pojawia się po raz pierwszy, jest wyraźny albo się utrzymuje. Podstawą jest wtedy badanie, a często również badania dodatkowe, na przykład USG jamy brzusznej czy ocena kręgosłupa. Druga sytuacja to leczenie samego lęku, gdy inne przyczyny zostały już wykluczone, a ból wraca razem z napięciem i pozostałymi objawami lękowymi. Nie trzeba czekać, aż dolegliwości same przejdą. Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoje objawy pasują do zaburzeń lękowych, zajrzyj też do poradnika o tym, jak leczy się nerwicę. Konsultację psychiatryczną i e-receptę można uzyskać także online.

Najczęstsze pytania o ból brzucha i pleców przy nerwicy

Przeczytaj także