Czy nerwica serca wyjdzie na EKG?

Kołatanie, ucisk w klatce i strach o serce potrafią wystraszyć na tyle, że pierwszym krokiem staje się EKG. Kiedy wynik wraca z opisem "bez zmian", pojawia się zwykle ulga, a zaraz po niej pytanie: skoro objawy są tak wyraźne, dlaczego badanie niczego nie wykazało? Poniżej wyjaśniamy, co elektrokardiogram jest w stanie pokazać przy nerwicy serca, dlaczego zapis bywa prawidłowy mimo dolegliwości i kiedy sam wynik EKG to za mało.

Co pokazuje EKG i dlaczego przy nerwicy serca zwykle jest prawidłowe

EKG, czyli elektrokardiogram, rejestruje elektryczną pracę serca: rytm, jego miarowość oraz sposób, w jaki impuls rozchodzi się po przedsionkach i komorach. Dzięki temu dobrze wykrywa zaburzenia rytmu, cechy niedokrwienia i przebytego zawału, bloki przewodzenia czy przerost mięśnia. Nerwica serca nie należy jednak do żadnej z tych kategorii. To nie choroba serca, lecz zestaw objawów o podłożu lękowym, w którym sam mięsień sercowy jest zdrowy. Skoro serce pracuje prawidłowo, spoczynkowe EKG najczęściej nie wykazuje odchyleń. Właśnie dlatego prawidłowy zapis jest tu regułą, a nie wyjątkiem.

Co czasem widać w zapisie EKG podczas lęku

Choć badanie bywa całkowicie prawidłowe, w chwili nasilonego lęku EKG potrafi uchwycić kilka nieszkodliwych zjawisk.

• Tachykardia zatokowa. Pobudzony układ współczulny przyspiesza bicie serca, więc zapis pokazuje szybki, ale miarowy rytm zatokowy. To fizjologiczna reakcja na stres, a nie arytmia.
• Skurcze dodatkowe. Czasem pojawiają się pojedyncze, przedwczesne pobudzenia, odczuwane jako przeskakiwanie lub zamieranie serca. U osób bez choroby serca są zwykle łagodne, choć w lęku mocno przykuwają uwagę.
• Nieswoiste zmiany ST-T. Po hiperwentylacji, typowej dla napadu lęku, w zapisie bywają przemijające zmiany odcinka ST i załamka T. Są odwracalne i ustępują, gdy oddech się uspokoi, ale potrafią przypominać niedokrwienie i wprowadzać zamęt.

Wszystkie te sygnały mają charakter czynnościowy i nie świadczą o uszkodzeniu serca. Ich ocenę i odróżnienie od zmian groźnych zostawia się jednak lekarzowi.

Dlaczego wynik bywa prawidłowy mimo nasilonych objawów

Rozdźwięk między siłą objawów a prawidłowym EKG wynika z natury nerwicy serca. Za kołatanie, duszność i ucisk odpowiada tu nie uszkodzony narząd, lecz reakcja stresowa: wyrzut adrenaliny, napięcie mięśni klatki piersiowej i płytki, przyspieszony oddech. EKG rejestruje elektryczną pracę serca, a ta w takiej sytuacji pozostaje prawidłowa, nawet gdy odczucia są bardzo silne. Dochodzi do tego druga rzecz: spoczynkowe EKG to zapis z kilkunastu sekund. Jeśli objawy przychodzą napadami i akurat w chwili badania serce bije spokojnie, urządzenie nie ma czego zarejestrować. Prawidłowy wynik oznacza więc, że w danym momencie serce pracuje dobrze, a nie że objawy były wymyślone. Mechanizm tych dolegliwości opisujemy szerzej na stronie o nerwicy serca.

Zestawienie ma charakter orientacyjny. Zakres badań i ich interpretację ustala lekarz.

Kiedy prawidłowe EKG to za mało

Jednorazowe, prawidłowe EKG bywa uspokajające, ale nie zawsze kończy diagnostykę. Gdy objawy są napadowe, silne albo powtarzają się mimo dobrego zapisu, lekarz może rozszerzyć badania. Najczęściej sięga po EKG metodą Holtera, czyli całodobowy zapis, który ma szansę uchwycić zaburzenia rytmu pojawiające się tylko chwilami. Bywa też, że zleca echo serca, próbę wysiłkową lub badania krwi z oceną tarczycy, morfologią i elektrolitami. Taki zestaw pozwala odróżnić objawy lękowe od stanów dających podobne dolegliwości. O tym, które badania są potrzebne, decyduje lekarz po wywiadzie i badaniu.

Co jeszcze daje kołatanie i ból w klatce

Objawy przypisywane nerwicy serca potrafią mieć też inne, całkiem realne przyczyny, dlatego podłoże lękowe rozpoznaje się dopiero po ich wykluczeniu.

• Napadowe arytmie, na przykład częstoskurcz nadkomorowy, który zaczyna się i kończy nagle, łudząco podobnie do ataku paniki.
• Nadczynność tarczycy, dająca kołatanie, niepokój, drżenie rąk i chudnięcie.
• Niedokrwistość, w której serce bije szybciej, by nadrobić niedobór.
• Choroba niedokrwienna serca oraz zaburzenia gospodarki elektrolitowej.

Część z tych stanów bywa mylona z lękiem i odwrotnie, dlatego objawów sercowych nie warto rozpoznawać samodzielnie. Gdy dolegliwości przychodzą gwałtownymi napadami, pomocny bywa poradnik o tym, co robić przy ataku paniki.

EKG w normie, a objawy zostają - co dalej

Jeśli serce zostało sprawdzone, wyniki są prawidłowe, a kołatanie i lęk wracają, kolejnym krokiem jest zajęcie się samym lękiem. Podstawą leczenia nerwicy serca jest psychoterapia, zwłaszcza poznawczo-behawioralna, która uczy przerywać błędne koło lęku i nie reagować paniką na każde mocniejsze uderzenie serca. Gdy objawy są nasilone, lekarz może dołączyć leki dobrane do obrazu dolegliwości. Przy lęku z objawami somatycznymi rozważa się opipramol, doraźnie w napięciu pomaga hydroksyzyna, a w przewlekłym, uogólnionym lęku bywa stosowana pregabalina lub leki z grupy SSRI. Wszystkie wydaje się na receptę, a decyzję podejmuje lekarz. Warto też ograniczyć kofeinę, nikotynę i alkohol, które nasilają kołatanie. Pełną listę dolegliwości zebraliśmy w tekście o objawach nerwicy.

Najczęstsze pytania o EKG przy nerwicy serca

Przeczytaj także