Nerwica a wysokie ciśnienie rozkurczowe

Zdarza się, że pomiar w napięciu pokazuje na przykład 128 na 96, a dolna liczba nie chce spaść. U osób z nerwicą to częsty i niepokojący scenariusz, bo rodzi pytanie, czy to jeszcze nerwy, czy już choroba. Poniżej tłumaczymy, jak stres i lęk wpływają na ciśnienie, dlaczego przy zaburzeniach lękowych szczególnie rośnie wartość rozkurczowa, jak odróżnić przejściowy skok od nadciśnienia i kiedy trzeba to pilnie sprawdzić.

Dlaczego lęk podnosi ciśnienie

Reakcja lękowa to fizjologiczny tryb walki lub ucieczki. Mózg odczytuje sytuację jako zagrożenie i uruchamia układ współczulny, który wyrzuca do krwi adrenalinę i noradrenalinę. Serce zaczyna bić szybciej i mocniej, a drobne tętnice na obwodzie się obkurczają. Efekt jest natychmiastowy: ciśnienie rośnie. To ten sam mechanizm, który daje kołatanie serca, napięcie mięśni i płytki oddech. Organizm szykuje się do wysiłku, którego nie ma, więc energia napięcia zostaje w ciele. Przy nerwicy taki stan bywa niemal ciągły, a każdy pomiar dokłada do niego lęk przed wynikiem, co dodatkowo podbija wartości.

Dlaczego rośnie właśnie ciśnienie rozkurczowe

Ciśnienie zapisuje się dwiema liczbami. Górna, skurczowa, to nacisk krwi w chwili, gdy serce się kurczy. Dolna, rozkurczowa, to nacisk utrzymujący się między uderzeniami i w dużej mierze zależy od oporu drobnych naczyń obwodowych. Skoro lęk obkurcza właśnie te tętniczki i zwiększa opór, na jaki natrafia krew, to podnosi przede wszystkim wartość rozkurczową. Dlatego przy nerwicy tak często widać wysokie ciśnienie rozkurczowe przy w miarę spokojnej wartości górnej.

Ten wzorzec bywa wyraźniejszy u osób młodszych i w średnim wieku, u których tętnice są jeszcze elastyczne. Gdy rozkurczowe utrzymuje się na poziomie od 90 mmHg w górę przy prawidłowej skurczowej, mówi się o izolowanym nadciśnieniu rozkurczowym. Samo napięcie w chwili pomiaru nie wystarcza, by je rozpoznać, bo tu liczy się powtarzalność, a nie jeden trudny dzień.

Skok od nerwów a nadciśnienie tętnicze

Kluczowa różnica to czas. Skok na tle lęku jest przejściowy i wiąże się z konkretną sytuacją, napięciem albo samym faktem mierzenia. Nadciśnienie tętnicze to wartości podwyższone trwale, obecne także w spokoju i w kolejnych dniach. Nerwica nie tłumaczy utrzymującego się wysokiego ciśnienia, dlatego takich wyników nie wolno zbywać stwierdzeniem, że to tylko nerwy. Poniższa tabela porządkuje typowe różnice, ale ma charakter orientacyjny.

Tabela ma charakter orientacyjny. O rozpoznaniu decyduje lekarz na podstawie pomiarów.

Napięcie potrafi też dawać inne objawy krążeniowe, jak kołatanie i ucisk w klatce. Opisujemy je szerzej przy nerwicy serca, a gdy ciśnienie skacze w gwałtownym napadzie lęku, przydatny bywa poradnik co robić przy ataku paniki.

Nadciśnienie białego fartucha

Jest osobna, dobrze opisana sytuacja, w której ciśnienie rośnie tylko w gabinecie, bo sama wizyta u lekarza wywołuje stres. To nadciśnienie białego fartucha. Wynik u lekarza bywa wtedy wysoki, a w domu, na spokojnie, wartości są prawidłowe. U osób z nerwicą efekt białego fartucha bywa szczególnie silny, bo lęk przed wynikiem nakłada się na lęk przed samym badaniem. Nie jest to jednak coś, co można zbagatelizować. Część osób z takim wzorcem z czasem rozwija utrwalone nadciśnienie, dlatego warto je udokumentować pomiarami domowymi i pokazać lekarzowi.

Jak wiarygodnie zmierzyć ciśnienie

Pojedynczy pomiar w napięciu niewiele mówi. Żeby wynik był miarodajny, warto trzymać się kilku zasad:

• Usiądź i odpocznij kilka minut przed pomiarem, plecy oparte, stopy na podłodze.
• Nie mierz zaraz po kawie, papierosie, wysiłku ani w silnym napięciu.
• Ramię oprzyj na wysokości serca, nie rozmawiaj w trakcie pomiaru.
• Wykonaj dwa lub trzy pomiary w odstępie minuty i zapisz wynik.
• Prowadź pomiary rano i wieczorem przez kilka dni, a nie tylko wtedy, gdy czujesz się źle.

Taki domowy dzienniczek jest dla lekarza cenniejszy niż jeden odczyt w gabinecie. W razie wątpliwości lekarz może zlecić całodobowy pomiar ciśnienia, czyli badanie holterem ciśnieniowym, które rejestruje wartości przez dobę i najlepiej odróżnia przejściowe skoki od prawdziwego nadciśnienia. Dla przypomnienia, o nadciśnieniu mówi się od 140/90 mmHg w pomiarach gabinetowych i od 135/85 mmHg w pomiarach domowych, przy czym rozpoznanie zawsze stawia lekarz.

Co pomaga: leczenie lęku i kiedy trzeba leczyć ciśnienie

Jeśli badania nie wykazują trwałego nadciśnienia, a wysokie ciśnienie rozkurczowe pojawia się tylko w napięciu, to od strony lęku najskuteczniej się je rozbraja. Podstawą jest psychoterapia, zwłaszcza poznawczo-behawioralna, oraz codzienne wyciszenie: spokojny, wydłużony oddech, ograniczenie kofeiny, nikotyny i alkoholu, sen i regularny ruch. Gdy lęk jest nasilony, lekarz może dobrać lek. W zależności od obrazu objawów bywa to hydroksyzyna doraźnie na napięcie, opipramol przy lęku z objawami somatycznymi lub pregabalina w uogólnionym zaburzeniu lękowym. O wyborze i dawce decyduje lekarz.

Jeśli natomiast pomiary potwierdzą nadciśnienie tętnicze, to jest to osobna choroba, którą leczy się niezależnie od nerwicy, zwykle u lekarza rodzinnego lub internisty. Leczenie lęku samo w sobie go nie zastąpi. U części osób oba problemy współistnieją i wtedy prowadzi się je równolegle. Ważne, by nie odstawiać ani nie zmieniać leków na ciśnienie na własną rękę, bo takie decyzje należą do lekarza. Więcej o samej ścieżce leczenia lęku znajdziesz w tekście, jak leczy się nerwicę.

Najczęstsze pytania o nerwicę i ciśnienie

Przeczytaj także