Nerwica żołądka - objawy, przyczyny i leczenie
Nerwica żołądka to uporczywe dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, które mają tło lękowe, a nie organiczne. Poniżej wyjaśniamy, jak wyglądają objawy, dlaczego stres uderza w żołądek za sprawą osi mózg-jelito, kiedy potrzebna jest diagnostyka i jak przebiega leczenie.
Czym jest nerwica żołądka
Nerwica żołądka to określenie potoczne, którego nie znajdziesz w klasyfikacjach chorób. Opisuje jednak realny problem: nawracające dolegliwości ze strony żołądka i jelit, które mają podłoże emocjonalne, a nie strukturalne. Najbliżej medycznie odpowiadają jej dwa pojęcia - dyspepsja czynnościowa, czyli zaburzenia trawienia bez uchwytnej choroby narządu, oraz somatyzacja, gdy lęk i napięcie przenoszą się na ciało. Nierzadko nerwica żołądka współistnieje z zespołem jelita drażliwego, bo mechanizm jest podobny.
Objawy nie są przy tym wymyślone. Pacjent naprawdę odczuwa ból, ucisk czy nudności, a różnica polega na tym, że ich źródłem jest zaburzona komunikacja między układem nerwowym a przewodem pokarmowym, a nie wrzód, zapalenie czy nowotwór.
Objawy nerwicy żołądka
Dolegliwości bywają zmienne i często wędrują. Raz dominuje ból, innym razem wzdęcia albo nudności. Charakterystyczne jest to, że nasilają się w stresie, przed trudnymi sytuacjami i w okresach napięcia, a łagodnieją w spokoju oraz w czasie wypoczynku.
- Ból, pieczenie lub skurcz w nadbrzuszu, czasem opisywany jako ściskanie albo gula.
- Uczucie pełności po jedzeniu i szybka sytość, nawet po niewielkim posiłku.
- Nudności, odbijanie, wzdęcia i nadmierne gazy.
- Brak apetytu lub odwrotnie, sięganie po jedzenie dla rozładowania napięcia.
- Objawy towarzyszące lękowi: kołatanie serca, płytki oddech, napięcie mięśni, ucisk w gardle.
Objawom żołądkowym często towarzyszą inne sygnały nerwicy, bo lęk rzadko ogranicza się do jednego układu. Szerzej opisujemy je w artykule o objawach nerwicy.
Oś mózg-jelito, czyli dlaczego stres uderza w żołądek
Żołądek bywa nazywany drugim mózgiem i nie jest to przenośnia bez pokrycia. W ścianie przewodu pokarmowego działa własny, rozbudowany układ nerwowy, nazywany jelitowym układem nerwowym, który stale wymienia sygnały z mózgiem. Ten dwukierunkowy szlak to właśnie oś mózg-jelito.
Głównym połączeniem jest nerw błędny, a pośredniczą w nim hormony stresu, przede wszystkim kortyzol wydzielany przez oś podwzgórze-przysadka-nadnercza. Do tego dochodzi serotonina, neuroprzekaźnik wpływający na nastrój i pracę jelit, której większość powstaje właśnie w przewodzie pokarmowym. Na całość oddziałuje też mikrobiota jelitowa.
Gdy pojawia się przewlekły lęk, organizm przechodzi w tryb gotowości. Rośnie napięcie układu współczulnego, zmienia się motoryka żołądka i tempo jego opróżniania, a próg odczuwania bodźców z wnętrza brzucha się obniża. To zjawisko nazywa się nadwrażliwością trzewną - zwykłe rozciąganie żołądka po posiłku mózg odbiera wtedy jako ból lub dyskomfort. Tak powstają prawdziwe objawy bez uszkodzenia narządu.
Kiedy to nie jest nerwica - objawy alarmowe i diagnostyka
Zanim uzna się dolegliwości za czynnościowe, trzeba wykluczyć przyczyny organiczne. Podobne objawy dają między innymi choroba wrzodowa, zakażenie bakterią Helicobacter pylori, refluks żołądkowo-przełykowy, kamica żółciowa, a rzadziej zmiany nowotworowe. Dlatego rozpoznanie nerwicy żołądka stawia się przez wykluczenie, a nie od pierwszej wizyty.
Objawy alarmowe wymagają pilnej diagnostyki. Nie tłumacz nerwicą takich sygnałów jak: niezamierzona utrata masy ciała, krew w stolcu lub wymiotach, czarne, smoliste stolce, trudności albo ból przy połykaniu, uporczywe wymioty, niedokrwistość, wyczuwalny guz w brzuchu, a także nowe dolegliwości po 45. roku życia. W takich sytuacjach zgłoś się do lekarza, który zleci odpowiednie badania.
W diagnostyce lekarz najczęściej zleca gastroskopię, test na obecność Helicobacter pylori oraz podstawowe badania krwi, w tym morfologię. Pomocne bywa USG jamy brzusznej. Dopiero gdy badania nie wykazują choroby narządu, a obraz pasuje do zaburzeń czynnościowych, mówimy o nerwicy żołądka.
Leczenie nerwicy żołądka
Skuteczne leczenie działa na dwóch poziomach: łagodzi dolegliwości żołądkowe i pracuje nad ich przyczyną, czyli lękiem oraz stresem. Samo tłumienie objawów zwykle nie wystarcza, jeśli napięcie wraca.
Psychoterapia i styl życia
Podstawą jest praca nad lękiem. Najlepiej udokumentowana jest terapia poznawczo-behawioralna, pomagają też techniki relaksacyjne, ćwiczenia oddechowe i regularna aktywność fizyczna. W codziennych nawykach sprawdzają się regularne, mniejsze posiłki, ograniczenie alkoholu, mocnej kawy, ostrych i tłustych potraw oraz nikotyny, a także zadbanie o sen. Więcej metod opisujemy w artykule o leczeniu nerwicy.
Leczenie farmakologiczne
Farmakoterapię dobiera lekarz. Jeśli na pierwszy plan wysuwają się objawy żołądkowe, lekarz rodzinny lub gastroenterolog może zastosować leki zmniejszające wydzielanie kwasu, leki poprawiające motorykę żołądka, a przy dodatnim wyniku wyleczyć zakażenie Helicobacter pylori. Gdy jednak sednem problemu jest lęk, pomocne bywają leki przeciwlękowe, a w opornych przypadkach niektóre leki przeciwdepresyjne w małych dawkach, które modulują oś mózg-jelito. Tu wkracza konsultacja psychiatryczna.
Leki na receptę stosowane przy nerwicy żołądka
Gdy dolegliwościom żołądkowym towarzyszy wyraźny lęk, lekarz może rozważyć jeden z leków przeciwlękowych. Szczególnie w somatyzacji, czyli gdy napięcie daje objawy cielesne, stosuje się opipramol. Każdy z tych leków wydaje się wyłącznie na receptę, a o wyborze decyduje lekarz na podstawie wywiadu.
Cena i konsultacja
Jak uzyskać e-receptę online
- Wypełniasz formularz medyczny o objawach, stanie zdrowia i przyjmowanych lekach
- Opłacasz konsultację psychiatryczną, od 199 zł (pierwsza wizyta 250 zł)
- Lekarz ocenia wniosek, historię w IKP oraz przeciwwskazania, w razie potrzeby dzwoni
- Jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę, a kod dostajesz na e-mail
- Jeśli lekarz nie wystawi recepty, otrzymujesz pełny zwrot
Zacznij konsultację w sprawie nerwicy żołądka
Wypełnij spokojnie wywiad medyczny, a o wystawieniu recepty zdecyduje lekarz. Jeśli podejrzewasz przyczynę organiczną, najpierw wykonaj zaleconą diagnostykę.
Zamów receptęPowiązane artykuły
Więcej o nerwicy i radzeniu sobie z lękiem znajdziesz w naszych tekstach.
Najczęstsze pytania
Czym jest nerwica żołądka?
Nerwica żołądka to potoczne określenie dolegliwości żołądkowo-jelitowych o podłożu lękowym, a nie organicznym. Najbliżej medycznie odpowiada jej dyspepsja czynnościowa oraz somatyzacja lęku. Objawy są prawdziwe i odczuwalne, mimo że badania nie wykazują choroby żołądka.
Jakie są objawy nerwicy żołądka?
Najczęściej to ból lub pieczenie w nadbrzuszu, uczucie pełności i szybkiej sytości, nudności, wzdęcia, odbijanie, ucisk lub gula w żołądku oraz brak apetytu. Dolegliwości często nasilają się w stresie i łagodnieją, gdy napięcie mija.
Czy stres i lęk mogą powodować bóle żołądka?
Tak. Mózg i przewód pokarmowy łączy oś mózg-jelito, głównie przez nerw błędny i hormony stresu. W napięciu zmienia się motoryka żołądka i rośnie wrażliwość na bodźce z jego wnętrza, dlatego lęk daje realne objawy żołądkowe.
Jak odróżnić nerwicę żołądka od choroby żołądka?
Tego nie da się rozstrzygnąć samodzielnie. Nerwicę żołądka rozpoznaje się po wykluczeniu przyczyn organicznych. Objawy alarmowe, jak chudnięcie, krew w stolcu lub wymiotach, trudności z połykaniem czy niedokrwistość, wymagają pilnej diagnostyki, najczęściej gastroskopii i badań krwi.
Jak leczy się nerwicę żołądka?
Leczenie łączy pracę nad lękiem, czyli psychoterapię i techniki radzenia sobie ze stresem, ze zmianą stylu życia i, gdy trzeba, farmakoterapią. Lekarz może zalecić leki łagodzące objawy żołądkowe, a przy nasilonym lęku leki przeciwlękowe. O doborze decyduje lekarz.
Jakie leki na receptę stosuje się przy nerwicy żołądka?
Gdy dominuje lęk z objawami somatycznymi, lekarz może rozważyć opipramol, hydroksyzynę doraźnie na napięcie lub, w uogólnionym lęku, pregabalinę czy leki z grupy SSRI. Wszystkie są na receptę, a decyzję podejmuje lekarz po ocenie objawów i przeciwwskazań.
- Charakterystyki Produktów Leczniczych, Rejestr Produktów Leczniczych
- pacjent.gov.pl, e-recepta
- Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą
Ten materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoczęciu, zmianie lub przerwaniu leczenia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny. Jeśli odczuwasz nasilony kryzys psychiczny, zadzwoń pod 112 lub bezpłatny numer wsparcia 116 123.